Αποδεικτικό Δοκίμιο
Μας αρέσει να επαναλαμβάνουμε ότι την εποχή που οι πρόγονοί μας έχτιζαν Παρθενώνες, οι σημερινοί πολιτισμένοι λαοί ζούσαν σε σπηλιές. Συγχρόνως, όμως, δεν μπορούμε να μην παραδεχτούμε ότι εκείνοι γνωρίζουν τους αρχαίους πολύ καλύτερα απ’ όσο εμείς. Το αποδίδουμε αυτό στην ανεπάρκεια του εκπαιδευτικού μας συστήματος, το οποίο είναι αλήθεια πως κάνει ό,τι μπορεί για να αποξενώσει τα Ελληνόπουλα από τους αρχαίους. Αλλά το εκπαιδευτικό σύστημα δεν είναι παρά η κορυφή του παγόβουνου. Η βαθύτερη αιτία είναι ότι από καταβολής ελληνικού κράτους, οι αρχαίοι καλούνται μονίμως να εξοπλίσουν με επιχειρήματα την επίσημη “εθνική” ιδεολογία. Από την πνευματική σκευή τους επιλέγουμε τα όπλα εκείνα που είναι (ή νομίζουμε ότι είναι) πρόσφορα για να αποδειχτεί η ενότητα του “ελληνοχριστιανικού πολιτισμού” και να δοθεί κύρος σε πατριωτικές παραινέσεις ή σε μια εντελώς συμβατική ηθικολογία. Τίποτε άλλο δεν μας ενδιαφέρει. Πουθενά αλλού στον κόσμο οι αρχαίοι Έλληνες δεν προσεγγίζονται τόσο στενά, σε τελική ανάλυση παραμορφωτικά, όσο στην Ελλάδα.
Έτσι, απ’ όλο τον Αισχύλο μάθαμε μόνο το πατριωτικό “ω παίδες Ελλήνων, ίτε”. Απ’ όλο το Σωκράτη κρατήσαμε μόνον εκείνο το κομφορμιστικό ότι πρέπει να υπακούμε στους νόμους, ακόμη κι όταν είναι άδικοι. Οι προσωκρατικοί φιλόσοφοι και οι σοφιστές εξοβελίστηκαν από τα σχολικά εγχειρίδια, οι πρώτοι ως ύποπτοι υλισμού και οι δεύτεροι ως ύποπτοι μηδενισμού. Ο Θουκυδίδης μας ενδιαφέρει μόνο για τον ηθικοπλαστικό “Επιτάφιο”. Ο Ευριπίδης μας ενοχλεί με το σκεπτικισμό του. Ο Πλάτων μας απασχολεί μόνο στο βαθμό που ο ιδεαλισμός του θεωρείται ότι συνάδει με τη χριστιανική διδασκαλία. Ο Αριστοφάνης μας φαίνεται υπερβολικά άσεμνος, εκτός όταν μιλάει για ειρήνη. Ο Επίκουρος θεωρείται ηθικά επικίνδυνος ως … επικούρειος. Τον Αριστοτέλη τον αναγνωρίζουμε γενικά ως μεγάλο πνεύμα, αλλά δεν ξέρουμε γιατί.
Ρετουσάρουμε τους αρχαίους Έλληνες έτσι ώστε να εξαφανίσουμε όλα τα γνωρίσματά τους που ήταν ασύμβατα με τις δικές μας ηθικές αξίες και την επίσημη ιδεολογία. Δεν υπήρχε ουσιαστικά δουλεία στην Αρχαία Ελλάδα: οι δούλοι θεωρούνταν μέλη της οικογένειας. Η εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου δεν ήταν κατακτητική, αλλά εκπολιτιστική, και με τη διάδοση της ελληνικής γλώσσας προλείανε το έδαφος για την εξάπλωση του χριστιανισμού και τη δημιουργία του ελληνοχριστιανικού πολιτισμού.
Να γιατί δε γνωρίσαμε ποτέ τους αρχαίους. Αν τους προσεγγίζαμε με λιγότερη οπισθοβουλία και περισσότερη ευρύτητα πνεύματος, θα αντιλαμβανόμασταν αυτό που έχουν ήδη αντιληφθεί οι ξένοι. Η ιστορία της αρχαίας Ελλάδας και του πολιτισμού της, έχει πράγματι κάτι το μοναδικό. Ποτέ άλλοτε και πουθενά αλλού δεν έγιναν τόσο πολλά σε τόσο σύντομο χρόνο. Μπορεί να πει κανείς ότι μέσα σε δύο αιώνες (5ο και 4ο π.Χ.) οι Έλληνες έζησαν, είπαν και δημιούργησαν όλα όσα μπορεί να συλλάβει ο ανθρώπινος νους. Γνώρισαν τη γνησιότερη μορφή δημοκρατίας, αλλά και τις χειρότερες μορφές τυραννίας. Ήταν οι φανατικότεροι τοπικιστές, αλλά έφτασαν ως την άκρη του τότε γνωστού κόσμου. Κατέπλησσαν τους άλλους λαούς με πράξεις απίστευτης υψηλοφροσύνης, αλλά και απίστευτης αχρειότητας. Γνώρισαν , ως λαός, και ως άτομα, την υπέρτατη ευτυχία, αλλά και την έσχατη δυστυχία. Η φιλοσοφία, η τέχνη, η λογοτεχνία τους, πέρασαν με ιλιγγιώδη ταχύτητα από την ορμητικότητα και τον ενθουσιασμό ενός ανήσυχου νέου στην κουρασμένη σοφία ενός πολύπαθου γέρου.
Όλος αυτός ο πλούτος ζωής, ψυχής και πνεύματος, είναι αποθησαυρισμένος στην αρχαία ελληνική γραμματεία. Εκεί βρίσκεται συμπυκνωμένη όλη η προβληματική της παγκόσμιας φιλοσοφίας. Τα μεγάλα διλήμματα “υλισμός ή ιδεαλισμός”, “μονισμός ή πλουραλισμός”, ανάγονται στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία. Όλοι οι διαλεκτικοί έχουν πατέρα τους τον Ηράκλειτο. Όλοι οι σκεπτικιστές κατάγονται από τον Ξενοφάνη και τους σοφιστές.
Η φιλοσοφία της γλώσσας αρχίζει ουσιαστικά με το Γοργία. Η φιλοσοφία της ιστορίας αρχίζει Στις επιστήμες, είναι γνωστό ότι η ατομική θεωρία κατάγεται από το Λεύκιππο και το Δημόκριτο. Λιγότερο γνωστό είναι ότι η θεωρία της εξέλιξης των ειδών έχει τις ρίζες της στον Αναξίμανδρο. Το ηλιοκεντρικό σύστημα δεν ανάγεται στον Κοπέρνικο, αλλά στον Αρίσταρχο το Σάμιο. Η ιατρική έγινε επιστήμη χάρη στον Ιπποκράτη. Η ζωολογία χάρη στον Αριστοτέλη. Η γεωγραφία χάρη στον Εκαταίο.
Ποτέ άλλοτε η φιλοσοφία δεν έσμιξε τόσο αρμονικά με τη λογοτεχνία όσο στον Πλάτωνα. Ποτέ άλλοτε η ιστορία και η εθνολογία δε συνδυάστηκαν τόσο συναρπαστικά με την ποίηση όσο στον Ηρόδοτο. Ποτέ δε γεννήθηκε μεγαλύτερος δραματικός ποιητής από τον Αισχύλο. Ποτέ δε γράφτηκε ωραιότερη ερωτική ποίηση απ’ όσο εκείνη της Σαπφούς. Ποτέ η τραγικότητα της ανθρώπινης μοίρας δε δόθηκε συγκλονιστικότερα απ’ όσο στον Οιδίποδα του Σοφοκλή. Ο κατάλογος με τέτοιες πρωτιές λες και δεν έχει τέλος.
Δημοσθένης Κούρτοβικ, εφημ. Τα Νέα, 3-7-2002
Ασκήσεις
1.Το δοκίμιο έχει συμμετρική δομή. Να δικαιολογήσετε το χαρακτηρισμό αυτό, αφού χωρίσετε το κείμενο σε ενότητες και δώσετε τίτλο σε καθεμιά.
2.Ποια είναι η πρόθεση του συγγραφέα στο κείμενο αυτό;
Ποια μέσα πειθούς χρησιμοποιεί ο συγγραφέας στην πρώτη και στην τρίτη παράγραφο;
3.Ποια πορεία σκέψης ακολουθεί ο συγγραφέας;
4.Να ερμηνεύσετε τις λέξεις που ακολουθούν, προσέχοντας τη θέση τους στο κείμενο:
εξοβελίζω, προλειαίνω, οπισθοβουλία, υψηλοφροσύνη
5.Να σχηματίσετε φράσεις χρησιμοποιώντας τα ονοματικά σύνολα:
κορυφή του παγόβουνου, πλούτος ζωής, προβληματική της φιλοσοφίας
6.Σε ποια παράγραφο ο συγγραφέας διατυπώνει τη θέση του; Ποια είναι αυτή;
7.Να αναγνωρίσετε το είδος του δοκιμίου αυτού (αποδεικτικό ή στοχασμού) και να δικαιολογήσετε την απάντησή σας αναφέροντας τα χαρακτηριστικά του.
Παραγωγή λόγου
Στην τάξη σας γίνεται μία συζήτηση για την αξία της αρχαίας μας κληρονομιάς που διχάζει τους συμμαθητές σας, οι οποίοι έχουν δογματικά οχυρωθεί στην καθεμιά από τις παρακάτω απόψεις:
“Η αρχαία ελληνική παράδοση είναι σημαντική, αλλά στον αιώνα της υψηλής τεχνολογίας και της έκρηξης των επιστημών δεν είναι δυνατό να υποστηρίζουμε ότι τα πάντα ξεκινάνε από τους αρχαίους και να ξοδεύουμε πολύτιμο χρόνο μελετώντας τους”
“Χωρίς τους αρχαίους θα ήμαστε μία κουκίδα στον παγκόσμιο χάρτη και η χώρα μας δε θα είχε τίποτε σημαντικό να επιδείξει. Το αποδεικνύουν τα εκατομμύρια των ξένων που μελετούν με πάθος τον αρχαίο πολιτισμό μας, ενώ ελάχιστα ασχολούνται με τη νεότερη Ελλάδα”
Δεδομένου ότι και οι δύο απόψεις θεωρούνται ακραίες αποφασίζετε να δημοσιεύσετε τη συμβιβαστική σας εκδοχή στο περιοδικό του σχολείου σας, γράφοντας ένα κείμενο 450-500 λέξεων. Φροντίστε να επισημάνετε την ανάγκη για την αποκατάσταση μιας γόνιμης επαφής με την αρχαία κληρονομιά μας, που όχι μόνο δε αντιστρατεύεται, αλλά υποστηρίζει το αίτημα της προόδου και της θετικής ανταπόκρισης στις προκλήσεις του μέλλοντος.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου